Marcel Levi over Fraude en Verspilling in de zorg

In de zorgsector is fraude een hardnekkig probleem dat jaarlijks miljarden euro's opslokt. Als Marcel Levi, arts, hoogleraar en voorzitter van de NWO, gevraagd wordt naar de oorzaken van de stijgende zorgkosten, ziet hij een tweede monster in de kamer: verspilling. Wat is zijn visie op integriteit en efficiëntie en wat kunnen we concreet doen om fraude aan te pakken en het systeem gezonder te krijgen?

De "Gouden Bergen" van de Zorgfraude

Tijdens de uitzending van Eva Jinek op 20-4-2026 werd pijnlijk duidelijk dat zorgfraude anno 2026 niet meer alleen gaat over een verkeerd bonnetje, maar over georganiseerde misdaad. Marcel Levi wees op een aantal specifieke methoden die momenteel de sector uithollen:

PGB-shoppen bij kwetsbaren: Fraudeurs richten zich op ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. Ze nemen het beheer van het Persoonsgebonden Budget (PGB) over, beloven "volledige ontzorging", maar strijken het geld op terwijl de patiënt in schrijnende omstandigheden achterblijft.
Schijnconstructies met ZZP'ers: Levi benadrukte de opkomst van louche bemiddelingsbureaus die ongediplomeerd personeel als "hooggespecialiseerde ZZP'ers" wegzetten tegen torenhoge tarieven. Het geld gaat naar de tussenpersoon; de zorgkwaliteit is nihil.
Spookzorg en declaratie-carrousels: Het declareren van behandelingen bij patiënten die in werkelijkheid al overleden zijn of die nooit een kliniek van binnen hebben gezien.

Wat zegt Levi bij Jinek?

Levi was aan tafel messcherp over de oorzaak: "We hebben een systeem gecreëerd dat uitnodigt tot graaien." Hij stelt dat de controle momenteel op de verkeerde plek ligt.

"We controleren de eerlijke wijkverpleegkundige die drie minuten te lang bij een patiënt blijft op de seconde nauwkeurig, maar we laten de grote zorgcowboys die miljoenen wegsluizen via vage bv-structuren ongemoeid." — Marcel Levi bij Jinek

De Oplossing volgens de uitzending:

Strenge poortwachters: Geen nieuwe zorginstelling meer openen zonder een diepgaande integriteitstoets (BIBOB-vergelijkbaar).
Transparantie in winst: Een verbod op winstuitkering voor partijen die met publiek zorggeld werken, om de "gelukszoekers" uit de markt te drukken.
Data-aanpak: Betere koppeling van systemen tussen zorgverzekeraars en de fiscus om ongebruikelijke geldstromen direct te bevriezen.
Zorg-FIOD: Richt een organisatie op die actief en keihard opspoort, vergelijkbaar dus met de FIOD bij de belastingen.

De Visie van Levi op fraude en verspilling in de zorgsector

Marcel Levi staat bekend om zijn nuchtere en prikkelende kijk op de Nederlandse gezondheidszorg. Hoewel moedwillige fraude - zoals het declareren van niet-geleverde zorg - onacceptabel is, benadrukt Levi vaak dat de grootste "lekken" in het systeem niet altijd crimineel van aard zijn. Volgens hem zit de echte pijn in de systematische verspilling.

Massale Bureaucratie: Levi hekelt de enorme hoeveelheid tijd en geld die verloren gaat aan onnodige administratie en controlemechanismen. Soms zijn de controles om fraude te voorkomen duurder dan de fraude zelf.
Marktwerking en Versnippering: De focus op concurrentie heeft geleid tot een wildgroei aan dure apparatuur (zoals MRI-scanners) die niet optimaal worden benut omdat elk ziekenhuis autonoom wil zijn.
Onnodige Zorg: Het uitvoeren van handelingen die medisch gezien weinig toevoegen, maar wel worden vergoed, is een vorm van 'legale' verspilling die de solidariteit ondermijnt.

"Je mag het pas over het rantsoeneren van zorg hebben als je 100% zeker weet dat de verspilling eruit is. En die verspilling zit helaas overal." — Marcel Levi

Wat kunnen we doen aan fraude in de zorg?

De aanpak van misstanden in de zorg vraagt volgens Levi niet om méér regels, maar om een slimmere organisatie en meer vertrouwen in de professional.

1. Focus op Netwerkvorming in plaats van Marktwerking

In plaats van ziekenhuizen die met elkaar concurreren, pleit Levi voor regionale netwerken. Door complexe zorg te concentreren en eenvoudige zorg dichtbij de patiënt te houden, verdwijnt de noodzaak voor dubbele investeringen en wordt het lastiger om met vage declaraties te schuiven.

2. Sanering van de Bureaucratie

Een groot deel van de zorgfraude wordt opgespoord via complexe vinklijsten, maar diezelfde lijsten verstikken de eerlijke zorgverlener. Levi stelt voor om de administratieve last drastisch te verminderen. Als zorgverleners minder tijd kwijt zijn aan 'papierwerk voor de bühne', ontstaat er meer ruimte voor kwaliteitscontrole op de werkvloer zelf.

3. Vertrouwen als Basis

Levi gelooft sterk in de autonomie van de dokter en verpleegkundige. Door professionals hun gang te laten gaan en hen te beoordelen op resultaat in plaats van op processtappen, vallen fraudeurs sneller door de mand. In een systeem gebaseerd op vertrouwen vallen afwijkingen (fraude) namelijk veel sneller op dan in een systeem van bureaucratische ruis.

Fraude bestrijden in de zorg begint bij het aanpakken van de inefficiëntie

Fraude bestrijden in de zorg houdt volgens Levi ook in dat inefficiëntie in de zorgsector ook aangepakt wordt.

Volgens Marcel Levi moeten we stoppen met "zeuren" over een zorginfarct en de hand in eigen boezem steken: door verspilling te elimineren, de bureaucratie te halveren en de zorg rondom de patiënt te organiseren in plaats van rondom de factuur. Alleen dan blijft de zorg betaalbaar en integer.

Marcel Levi over de toekomst en verspilling in de zorg

In deze video legt Marcel Levi uit waarom hij vindt dat we de zorgkosten prima kunnen beheersen als we kritisch kijken naar bureaucratie en de inzet van middelen.

Tenslotte: 10 miljard verdwijnt elk jaar

De harde werkelijkheid waar Marcel Levi en Lakshmi Verboom bij Jinek de vinger op de zere plek legden is dat die €10 miljard die jaarlijks verdwijnt geen abstract getal is op een begroting. Het is geld dat bijvoorbeeld had kunnen zorgen voor meer verpleegkundigen aan het bed. Verdwenen middelen die wachtlijsten in de jeugdzorg hadden kunnen verkorten. Met dit geld hadden we ook de eigen bijdrage voor noodzakelijke medicijnen kunnen verlagen.

De mening van Zorgscore: Het feit dat "zorgcowboys" zoveel geld via PGB-fraude en schijnconstructies wegsluizen naar een criminele wereld van snelle auto's en vastgoed, ten koste van de meest kwetsbaren in de samenleving, is ronduit stuitend. Het ondergraaft niet alleen de financiële houdbaarheid, maar ook de solidariteit die de basis vormt van ons zorgstelsel. Daar moet hard tegen opgetreden worden.

Auteur: Jan Henk Nawijn, 20 april 2026